مجله اینترنتی دوستان مجله خبری و سبک زندگی
تا چند سال پیش، شاخهای از پزشكی تحت عنوان «درد» كه هدفش ارائه روشهای درمانی برای كنترل دردهای مزمن است اصلا شناختهشده نبود.
در حالی كه این رشته تخصصی میتواند با ارائه روشهای موثر و كارآمد به بهبود كیفیت زندگی بیماران مبتلا به دردهای مزمن اسكلتی- عضلانی و آرتروزی و نیز كاهش دردهای ناشی از بیماری سرطان كمك شایانی كند. در واقع امروزه در كلینیكهای تخصصی درد میتوان از طریق دارودرمانی، درمان بلوك عصبی، ازندرمانی، ارتوكیندرمانی، جراحی بسته دیسك با استفاده از ژل و لیزر، چشمانداز روشنی را در درمان دردهای مزمن تجربه كرد. یكی از روشهایی كه برای درمان دردهای عضلانی اسكلتی بسیار موثر تلقی میشود، ازندرمانی (ازنتراپی) است كه در این روش درمانی برای بهبودی و درمانی بعضی از بیماریها، گاز یا مایع یا محلول ازندار را به روشهای خوراكی، تزریقی یا پوستی وارد بدن بیمار میكنند. برای شناخت بیشتر این روش با دكتر حسن محمدی، فوقتخصص كنترل و درمان درد گفتوگو میكنیم.
«ازندرمانی» نوعی درمان مكمل برای رفع دردهای اسكلتی عضلانی محسوب میشود. اما كدام دسته از دردهای اسكلتی-عضلانی و با چه شدتی با این روش درمان میشوند؟
ازن در غلظتهای مختلف، اثرات متفاوتی دارد. در غلظت پایین (حدود پنج تا ده میكروگرم در دسی لیتر) خاصیت ضدالتهابی دارد. اما در غلظت ده تا 15 علاوه بر خاصیت ضدالتهابی، جریان خون را نیز افزایش میدهد و در غلظت بالای 37 میكروگرم در دسیلیتر، خاصیت تخریبی دارد.
ازندرمانی بر حسب غلظت مورد استفاده اثرات درمانی متفاوتی خواهد داشت. مثلا برای آرترزو زانو از غلظت پایین، سه تا هشت بار و برای داخل دیسك از غلظت بالا بین ده تا 40 سیسی استفاده میكنیم. برای رفع نقاط دردناك عضلات هم از ازندرمانی با غلظتهای پایین استفاده میشود.
آرتروز را به چهار درجه یك تا چهار بر حسب شدت، تقسیمبندی میكنند. آرتروز درجه یك، سادهترین و آرتروز درجه چهار، پیشرفتهترین نوع آرتروز است. آرتروز درجه یك به ازندرمانی نیاز ندارد، اما آرتروز نوع چهار باید جراحی شود. ولی ازندرمانی در مبتلایان به درجه سه و چهار آرتروز موثر است.
ازندرمانی از حیث مؤثربودن، شبیه به كدام روش كمك درمانی (فیزیوتراپی یا طب فیزیكی) است؟
ازندرمانی روشی مستقل است و در زیرگروه فیزیوتراپی یا طب فیزیكی قرار نمیگیرد. ازندرمانی یك روش درمانی مثل جراحی یا دارودرمانی است و در مورد تزریق داخل دیسك هم زیر گروه روش درمانی دیگری نیست.
آیا میشود این روش را جایگزین فیزیوتراپی كرد؟
هر روش درمانی فواید خودش را دارد. اگر هدف از فیزیوتراپی افزایش قدرت عضلانی و افزایش دامنه حركتی عضلات باشد، ازندرمانی در رسیدن به چنین نتایجی موثر نیست. فیزیوتراپی اثرات موثر خودش را دارد. ولی از جهت كاهش التهاب، ازندرمانی هم میتواند التهاب را كاهش دهد. ولی این روشها جایگزین هم نیستند.
اثرات ازندرمانی بر آرتروز با چه شدتی و با دارا بودن چه شرایطی در بیمار مطلوب خواهد بود؟
بستگی به این دارد كه از این روش برای چه چیزی استفاده میكنیم. آرتروز درمان نمیشود و فقط قابل كنترل است. پس كسانی كه آرتروز دارند و ازندرمانی میكنند نباید انتظار داشته باشند هرگز دردشان برنگردد. چون آرتروز درمان قطعی ندارد. اما ازندرمانی در درمان دیسك میتواند اثر دائمی داشته و به اندازه جراحی، اثرات درمانی موثری داشته باشد.
آیا افراد در سنین خاصی باید از این روش استفاده كنند؟
سن خاصی مطرح نیست. میزان و درجه آسیب تعیین كننده است و انجام ازندرمانی در سنین مختلف مشكل خاصی ندارد.
از نظر هزینهای، استفاده از این روش بهصرفه است؟
بله. این روش كاملا بهصرفه است. مثلا كسی كه آرتروز دارد، باید دائم دارو مصرف كند و فیزیوتراپی انجام دهد. در حالیكه با سه تا پنج و گاهی هشت جلسه ازندرمانی خیلی از علائمش بر طرف میشود. به این ترتیب دارو مصرف نمیكند و دچار آسیب كلیوی نیز نمیشود. به این ترتیب سود بیمار از هزینهای كه میپردازد بیشتر میشود.
آیا پس از انجام این روش، مراقبتهای خاص و تغییر سبك زندگی لازم است؟
پس از انجام ازندرمانی به مراقبت خاصی نیاز نیست. فقط در تزریق ازن داخل دیسك، سه روز استراحت نسبی نیاز است، دو هفته هم باید كمر بسته باشد و یك ماه باید ورزش سبك انجام شود.
طول مدت درمان با ازن چقدر است؟
طول مدت ازندرمانی برای داخل دیسك، دو جلسه با فاصله دو هفته و برای آرتروز سه تا پنج و گاهی هشت جلسه بهصورت هفتگی است.
چه محدودیتهایی و برای كدام دسته افراد (مثل مبتلایان به فشار خون و…) در استفاده از این روش وجود دارد؟
محدودیتهای این روش درمانی مانند سایر روشهای تزریقی است. كسانی كه داروی ضدانعقاد دریافت میكنند ممكن است با عفونت در محل تزریق مواجه شوند. ازندرمانی در كسانی كه تب یا عفونت خاصی دارند، انجام نمیشود. همچنین كسانی كه در اولین نوبت ازندرمانی دچار حساسیت خاصی شدهاند از انجام دوباره آن منع میشوند.
مناقشه بر سر كارایی ازندرمانی
با جستوجو در اینترنت میبینیم برخی موسسات علمی معتبر كارایی ازندرمانی را مؤثر نمیدانند. گفته میشود انجمن سرطان آمریكا اعلام كرده شواهدی بر استفاده از ازن برای درمان بیماریها نیافتهاست. یا سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) چند تن از پزشكان را كه از ازن در كلینیكهای پزشكی برای درمان استفاده كرده بودند تحت پیگرد قانونی قرار داده است. در ایران نیز گفته میشود برخی مراكز درمانی مجوزهایی از وزارت بهداشت برای تزریق ازن دریافت كردهاند، اما به گفته رئیس سازمان نظام پزشكی تهران، اثربخشی این روش از درمان برای دیسك كمر و گردن تأیید نشده است. نظر دكتر محمدی را در این باره پرسیدم. وی در پاسخ میگوید: «بله درست است. بسیاری از درمانها كه در دنیا استفاده میشوند گواهینامه سازمان غذا و داروی ایالات متحده را ندارند، اما گواهینامه CE (گواهینامه تایید سلامت، امنیت و مضر نبودن یك محصول كه از سوی اتحادیه اروپا صادر میشود) را دارند. مثلا ازندرمانی در اروپا استفاده میشود و مشكلی ندارد اما گواهینامه سازمان غذا و داروی ایالات متحده را ندارد. البته من شنیدهام در برخی ایالتهای آمریكا نیز ازندرمانی مجوز استفاده دارد.»
این فوقتخصص كنترل و درمان درد میافزاید: «ازندرمانی مورد تایید وزارت بهداشت و درمان كشور بوده و كدهای درمانیاش در رشتههای مختلف ثبت شده است. بر این اساس وزارت بهداشت ما از این روش درمانی آگاه است و حتی كدهایی را برای آن در نظر گرفته است و هنوز هیچ دستورالعملی از سوی وزارت بهداشت از جهت ممنوع بودن این روش درمانی صادر نشده است. بسیاری از داروهایی كه در ایران یا دنیا مصرف میشود گواهینامه سازمان غذا و داروی ایالات متحده را ندارند كه دلیل بر عدم مصرفشان نیست. آنچه مهم است استفاده درست از ازندرمانی با دوز و غلظت مشخص و انتخاب درست بیمار برای استفاده از این روش درمانی است.»
در بعضی از نشریات علمی میبینیم برخی عوارض جانبی برای ازندرمانی مورد اشاره قرار گرفته است؛ از جمله امكان آزاد كردن رادیكال آزاد در خون بیمار گاهی بهعنوان یكی از مشكلات این روش مطرح میشود. یا گفته میشود استفاده بیش از حد یا دوزهای بالا ممكن است موجب ایجاد آسیبهای جدی در سلولهای خون و بدن شود. دكتر محمدی در این باره معتقد است: «نهتنها ازندرمانی كه هر درمان ساده دیگری مثل مصرف استامینوفن را اگر با دوز بالا و به دفعات مصرف كنید میتواند عوارضی داشته باشد. ازندرمانی هم اگر با دوزهای بالا استفاده شود میتواند چنین عوارضی داشته باشد. ولی در درمانهایی كه از سوی متخصص و در كلینیكهای درد معتبر استفاده میشود، دوزهای مشخص و با غلظتهای معین استفاده میشود و احتمالش كم است. با این حال، هر درمانی مزایا و عوارض خود را دارد. مهم این است كه در چه دوزی و برای چه افرادی از ازن درمانی استفاده شود.»